Toz ve talaş toplama sistemi, kesme-taşlama-zımpara gibi işlemlerde açığa çıkan partikülü kaynağında yakalayıp kanal hattıyla filtre ünitesine taşıyan sistemdir. Amaç yalnızca temizlik değil: havada asılı ince toz hem solunum sağlığı hem de yangın-patlama riski taşır. Toz ve talaş hatlarında yüksek basınç gerektiği için salyangoz fan kullanılır; yüksek basınçlı A serisi 4.000-30.000 m³/h, orta basınçlı K serisi 5.000-55.000 m³/h debi aralığındadır.
Sistem Nasıl Kurgulanır?
- Yakalama (davlumbaz/hood): Her makinenin toz çıkış noktasına, partikülü kaçırmadan alacak başlık konur. Yakalama noktası ne kadar yakınsa gereken debi o kadar düşer.
- Kanal hattı: Partikül taşındığı için hava hızı kritik — hız düşerse toz kanalda çöker ve hat tıkanır.
- Fan: Yüksek direnç altında debisini koruyabilen tip gerekir.
- Filtre ünitesi: Toz havadan ayrılır, temizlenen hava atılır veya ortama geri verilir.
- Toplama haznesi: Ayrılan toz biriktirilir; boşaltma erişimi planlanır.
Kanal Hızı Neden Bu Kadar Önemli?
Normal havalandırmada kanal hızı düşük tutulur (ses ve basınç kaybı için). Toz toplamada ise durum terstir: partikülü askıda tutacak minimum hız sağlanmalıdır. Hız düşerse ağır talaş yatay hatta çöker, zamanla hattı tıkar.
Pratik yaklaşım: ince tozda daha düşük, ağır talaş ve metal çapağında daha yüksek taşıma hızı gerekir. Kanal çapı bu yüzden "ne kadar büyük olursa o kadar iyi" değildir — fazla büyük çap hızı düşürüp tıkanmaya yol açar.
Hangi Fan Kullanılır?
Toz toplamada hat direnci yüksektir (uzun kanal + filtre). Bu koşulda debisini koruyabilen tip salyangoz (radyal) fanlardır. Özellikle radyal düz kanatlı çark tipi, kanat üzerinde toz birikimine en dayanıklı olandır. Stoktaki karşılıklarından biri Orta Basınçlı Geriye Eğik Seyrek Kanatlı OMG K7 Salyangoz Fan 17000 m³/h modelidir.
Aksiyal fanlar bu iş için uygun değildir — filtre direnci altında debilerini veremezler. Ses konforu gereken atölyelerde hücreli aspiratörler değerlendirilebilir. Fan tipleri arasındaki farkı radyal mı aksiyal mı yazımızda karşılaştırdık. Bu ölçü aralığında Hücreli Aspiratör 28.000 m³/h tipik bir tercihtir.
Filtre Tipleri
- Torba filtre: Yaygın ve ekonomik. Periyodik silkeleme veya basınçlı hava ile temizlenir.
- Kartuş filtre: Aynı hacimde daha büyük filtre alanı; ince tozda etkili, kompakt.
- Siklon ön ayırıcı: Merkezkaç kuvvetiyle iri partikülü filtreden önce ayırır — filtre ömrünü belirgin uzatır. Ağır talaş üreten atölyelerde neredeyse zorunludur.
Yangın ve Patlama Riski
Ahşap, un, alüminyum gibi malzemelerin ince tozu havada yeterli konsantrasyona ulaştığında patlayıcı karışım oluşturabilir. Bu tesislerde:
- Ekipman seçimi patlayıcı ortam kurallarına göre yapılır — exproof fanlar yazımıza bakın.
- Kanal ve fan gövdesi statik elektrik birikimine karşı topraklanır.
- Toz birikimi düzenli temizlenir; hat üzerinde kontrol kapakları bırakılır.
Bu gruptan stoktan hazır örnek bir model: Kontrol Kapağı - Müdahale Kapağı 60×10 cm.
Sık Yapılan Hatalar
- Tüm makineleri aynı anda hesaplamak: Gerçekte hepsi birlikte çalışmaz; eşzamanlılık dikkate alınmazsa gereksiz büyük sistem kurulur.
- Kanalı fazla büyük seçmek: Hız düşer, toz çöker, hat tıkanır.
- Esnek hortumu uzun kullanmak: Direnç hızla artar; flexible yalnızca kısa bağlantılarda kullanılmalıdır.
- Filtre bakımını atlamak: Kirlenen filtre direnci artırır, emiş zayıflar.
- Taze hava girişini unutmak: Atölyeden saatte binlerce m³ hava çekiliyorsa yerine hava girecek yol açılmalıdır.
Makine listenizi ve atölye yerleşiminizi iletirseniz debi, kanal çapı ve fan seçimini ücretsiz olarak birlikte planlayalım.
